Kerndoel 38: wat is verplicht en wat niet
Wat moet de basisschool onderwijzen over seksualiteit, diversiteit en gender?
Basisscholen zijn verplicht aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit. Ook moeten zij leerlingen leren respectvol om te gaan met verschillen tussen mensen. De wet schrijft echter niet voor dat iedere school een afzonderlijke les over genderidentiteit moet geven. Scholen hebben ruimte om zelf te bepalen hoe zij de wettelijke doelen behandelen en welk lesmateriaal zij daarbij gebruiken.
Wat staat er in kerndoel 38?
Voor basisscholen geldt kerndoel 38. Daarin staat:
De woorden gender, genderidentiteit en genderexpressie staan niet in dit kerndoel. Het kerndoel noemt wel expliciet:
- seksualiteit;
- diversiteit binnen de samenleving;
- seksuele diversiteit;
- respectvol omgaan met deze onderwerpen.
Het woord waaronder is belangrijk. Seksuele diversiteit is een expliciet genoemd onderdeel van de bredere diversiteit binnen de samenleving. De formulering is geen volledige lijst van alles wat een school wel of niet mag behandelen.
De Rijksoverheid vat dit zo samen: basisscholen moeten aandacht besteden aan relationele en seksuele vorming, maar bepalen zelf wanneer en hoe zij dat doen.
Wat zegt de burgerschapsopdracht?
Naast de kerndoelen geldt voor basisscholen de wettelijke burgerschapsopdracht. Artikel 8 van de Wet op het primair onderwijs bepaalt dat het onderwijs zich onder meer moet richten op:
Ook moet de school zorgen voor een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd weten.
In deze bepaling staan de woorden geslacht en seksuele gerichtheid. De woorden gender en genderidentiteit worden niet afzonderlijk genoemd.
Daaruit volgt echter niet automatisch dat genderidentiteit buiten de burgerschapsopdracht valt. De Wet op het primair onderwijs geeft hier geen eigen, beperkte definitie van het begrip geslacht. Het is daarom te stellig om te beweren dat dit begrip in het onderwijs uitsluitend naar de traditionele indeling man/vrouw verwijst.
Genderidentiteit staat wel in de gelijkebehandelingswet
De Algemene wet gelijke behandeling bevat wél een uitdrukkelijke verwijzing naar gender. Artikel 1, tweede lid, bepaalt:
Deze bepaling geldt sinds 1 november 2019. De wet maakt daarmee duidelijk dat de bescherming tegen discriminatie op grond van geslacht ook betrekking heeft op geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie.
De Algemene wet gelijke behandeling is geen onderwijsprogramma. De wet schrijft dus niet voor welke lessen een basisschool precies moet geven. Zij is wel relevant voor de manier waarop scholen leerlingen en medewerkers behandelen. Een school mag leerlingen niet zomaar ongelijk behandelen vanwege hun genderidentiteit of genderexpressie.
Is les over genderidentiteit verplicht?
De huidige regels bevatten geen afzonderlijk kerndoel waarin staat dat iedere basisschool expliciet les moet geven over genderidentiteit.
Tegelijkertijd kan een school het onderwerp wel behandelen als onderdeel van bijvoorbeeld:
- omgaan met verschillen tussen mensen;
- respect en gelijkwaardigheid;
- burgerschap;
- sociale veiligheid;
- relaties en seksualiteit;
- het tegengaan van discriminatie en pesten.
Zo'n les kan dus passen binnen de wettelijke opdracht van de school. De school bepaalt zelf hoe uitgebreid het onderwerp wordt behandeld, op welk moment dat gebeurt en welk materiaal wordt gebruikt. Daarbij hoort de inhoud aan te sluiten bij de leeftijd en ontwikkeling van de kinderen.
De juiste conclusie is daarom:
De wet verplicht basisscholen om aandacht te besteden aan seksualiteit, seksuele diversiteit, respect, gelijkwaardigheid en verschillen tussen mensen. De huidige kerndoelen schrijven geen afzonderlijke genderles of specifieke lesinhoud over genderidentiteit voor. Een school mag genderidentiteit wel behandelen als invulling van haar bredere onderwijs- en burgerschapsopdracht.
Er komen nieuwe kerndoelen
SLO heeft nieuwe conceptkerndoelen ontwikkeld voor onder meer burgerschap en het leergebied mens en maatschappij. In sommige van deze documenten worden gendergerelateerde begrippen explicieter gebruikt dan in de huidige kerndoelen.
Deze conceptkerndoelen zijn op dit moment nog niet allemaal juridisch van kracht. Sinds 1 augustus 2026 gelden al wel nieuwe kerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde en Friese taal en cultuur. Volgens de huidige planning volgen de nieuwe kerndoelen voor onder meer burgerschap per 1 augustus 2027.
Een basisschool mag zich nu al op de conceptkerndoelen voorbereiden. Dat is dan een keuze van de school of het schoolbestuur, geen verplichting die nu al uit die conceptteksten voortvloeit.
Wat kunt u als ouder aan de school vragen?
Als u wilt weten wat uw kind precies leert, kunt u de school concrete vragen stellen:
- Welke lessen geeft de school over relaties, seksualiteit en diversiteit?
- In welke groepen worden deze onderwerpen behandeld?
- Welke leerdoelen horen bij de lessen?
- Welk lesmateriaal gebruikt de school?
- Kan ik het materiaal vooraf bekijken?
- Hoe zorgt de school dat de inhoud past bij de leeftijd van de kinderen?
- Is een onderwerp gebaseerd op een wettelijk kerndoel, de burgerschapsopdracht of een eigen keuze van de school?
Zo wordt duidelijk wat landelijk verplicht is en hoe de school daar zelf invulling aan geeft.
Bronnen
- Staatsblad 2012, 470 – wijziging van kerndoel 38
- Staatsblad 2021, 320 – wettelijke burgerschapsopdracht
- Algemene wet gelijke behandeling
- Rijksoverheid – veelgestelde vragen over relationele en seksuele vorming
- Rijksoverheid – burgerschapsonderwijs op de basisschool
- SLO – actualisatie van de kerndoelen